Hótel Akureyri
„Staðarins stolt“
Hótel Akureyri, 1902-1955
Líkt og í tilfelli Hótels Íslands gilti um elsta gistiheimili Akureyrar að látlaust upphaf getur verið undanfari glæsilegra verka. Bæði hófu starfsemi í timburkofum en urðu síðar krýningardjásn í byggingarlist hvors sveitarfélags.
Um fjögur að nóttu hinn 19. desember 1901 vöknuðu margir Akureyringar upp við hróp og köll, „bærinn er að brenna!“ Þeir sem þustu þá út á götu sáu skíðloga í húsaþyrpingu við Aðalstræti í kringum hús nr. 12, Hótel Akureyri. Þetta var einlyft timburhús sem hafði áratugum saman hýst eina veitingastað Akureyringa, oftast nefnt Jensenbaukur. Árið 1898 festi Vigfús Sigfússon, útgerðar- og kaupmaður frá Vopnafirði, kaup á því og umbreytti um leið í Hótel Akureyri en undir þennan morgun var það rústir einar.
Tjónið var allverulegt fyrir hóteleigandann því eignir voru tryggðar að mjög takmörkuðu leyti. Vigfús Sigfússon, oftast nefndur Vigfús vert, var lágvaxinn maður með vel snyrt hvítt hár og skegg, þótti mörgum hann minna á franskan eða þýskan stórbokka eða herforingja. Sjálfur kallaði hann líka fastagestina á gistiheimili sínu „setuliðið“ sitt, en margir þeirra dvöldu þar um lengri tíma eins og venja var í hótelum landsins á þessum tíma. Var Vigfús kunnur fyrir að hefja daginn á að spásséra um ganga hótelsins og bjóða upp á snafs, vindil eða neftóbak sem hann geymdi innan klæða til að auðvelda viðkomandi að takast á við dagsverkið. Þá taldi hann ekki eftir sér að ganga beina við morgunverðarborðið og sló um sig með gamanmáli. Í bókinni Íslenskar æviskrár er honum lýst skýrt og skorinort: „Gegndi ýmsum trúnaðarstörfum, vel metinn, valmenni, orðheppinn, fróður og ættvís.“
Vigfús var líka kunnur fyrir að gefast ekki upp þótt móti blési. Hann sigldi stuttu eftir brunann til Svíþjóðar og festi þar kaup á byggingarefni og lagði svo strax drög að nýrri og metnaðarfullri hótelbyggingu. Hann réði til starfans þá Sigtrygg Jóhannesson og Jónas Gunnarsson byggingameistara sem m.a. reistu Hótel Gullfoss. Nú var byggt tvílyft timburhús, áþekkt að stærð og hús Menntaskólans á Akureyri, með útbyggðum kvisti í miðju, svölum og tveimur turnum á sitt hvoru horninu. Það hvíldi á háum grunni og hlaðið úr þriggja þumlunga plönkum sem voru negldir saman á hornum í stað hefðbundinnar grindar. Plankaveggirnir voru svo klæddir að innan með pappa en hið ytra með borðum.
Bygging hófst árið 1902 og var verkið hálfnað þá um sumarið en hlutar byggingarinnar voru þó ekki tilbúnir fyrr en sex árum síðar. Varð mál manna að Hótel Akureyri væri þá glæsilegasta gistiheimili landsins og ein helsta prýði Akureyrarbæjar.
Og hótelið var ekki fyrr fokhelt en það varð í miðpunkti hvers kyns félags- og menningarstarfs í bænum. Strax í mars 1903 var efnt til listasýningar í stóra sal hótelsins á málverkum Einars Jónssonar frá Oddeyri. Í byrjun ágúst sama ár var svo frídagur verslunarmanna haldinn hátíðlegur í fyrsta sinn á Akureyri og voru skipulögð hátíðahöld af því tilefni í sal hótelsins. Sérstakur vínkjallari var undir hótelinu, sá fyrsti sinnar tegundar á landinu, og þar var jafnframt selt brauðmeti og önnur dagvara auk þess sem bæjaryfirvöld héldu þar uppboð.
Hótel Akureyri stóð fullbúið árið 1908 og varð þá strax talið besta gistiheimili landsins, þótt víðar væri leitað. Þýski landkönnuðurinn Ina von Grumbkow ferðaðist það ár um þriggja mánaða skeið vítt og breitt um landið. Hún kvartaði oft yfir þeim móttökum sem henni buðust hjá heldra fólki, undantekningin var þó gestrisni Vigfúsar á Hótel Akureyri:
Um hálf tíu leytið mættust allir gestirnir við íburðarmikinn morgunverð og fylgdi honum bjór, kaffi eða te. Við undruðumst hvílík ósköp sambýlismenn okkar gátu étið og ekki var þorstinn minni […] Hótelstjóri stjórnaði borðhaldinu og var óspar á snafsana.
Sænski náttúrufræðingurinn Axel Klinckowström sótti Ísland sömuleiðis heim árið 1911 og taldi hann Vigfús Sigfússon „kórónu allra gestgjafa“ og hafði hann ferðast víða. Undir þetta tók skáldið Matthías Jochumsson í vísunni Hótel Akureyri:
Þar um oft mín þenkir önd
að þyrfti meiriháttar vönd,
óguðlegt hold að hýða.
Þeir sitja oft í ölhúsi
átján í hóp hjá Vigfúsi,
þá hringt er til helgra tíða.
Gullöld Hótels Akureyrar var fram til ársins 1915 eða um það leyti sem bannárin á Íslandi gengu í garð, þá gjörbreyttust rekstrarforsendur flestra gisti- og skemmtistaða. Vigfús Sigfússon hóf þá að leita að nýjum aðilum til að taka yfir rekstur hótelsins enda farinn að kenna sér heilsubrests og lést hann í október 1916. Stuttu áður, í júlí 1916, fluttist Theodor Johnson, sem starfrækt hafði veitingaþjónustuna á Hótel Íslandi, til Akureyrar og tók hann Hótel Akureyri á leigu. Í frétt Vísis af því tilefni, 26.7., er þess getið að Theodor muni reka „þar kaffihús með „Reykjavíkursniði“ sem Akureyringar kalla, þ.e. selur 5 aura kökur og aðrar kræsingar með kaffinu og skemmtir gestunum með hljóðfæraslætti á kvöldin.“ Hann reyndi þannig að auka aðsóknina að hótelinu með því að láta leika tónlist í veitingasalnum, réði m.a. til þess Þórarinn fiðluleikara Guðmundsson sem spilað hafði ósjaldan í Hótel Íslandi. Þessi tilraun, sem þótti mikið nýnæmi utan höfuðstaðarins, bar þó ekki árangur sem erfiði og lagðist hótelreksturinn af árið 1919.
Helsti lánveitandinn, Landsbankinn, leitaði þá um tveggja ára skeið að nýjum kaupanda að byggingunni og á endanum fór svo að nýir fjárfestar ákváðu 1920 að breyta því í fjölbýlishús. Hnignaði byggingunni mikið næstu árin og áratugi og hættu Akureyringar að líta á hana sem mikla bæjarprýði. Hinn 17. nóvember 1955 kviknaði eldur fyrir slysni inni í einu herberginu og var ekki að sökum að spyrja, mikill eldsmatur reyndist í plönkunum í hólfi og gólfi hússins svo það brann hratt til grunna, jafnvel þótt öllu tiltæku slökkviliði hefði verið teflt fram. Alls bjó þar 21 Akureyringur sem fyrir vikið stóð á götunni slyppur og snauður. Meðal merkra minja sem brunnu inni var ljósmyndasafn Hallgríms Einarssonar sem var eitt hið merkasta í sögu bæjarins. Sonur hans, Jónas, var meðal ábúenda og batt hann um sig öryggistaug áður en hann hélt inn í brennandi húsið til að freista þess að bjarga ljósmyndaplötum. Þegar hann skilaði sér ekki til baka fikruðu slökkviliðsmenn sig eftir tauginni og fundu Jónas meðvitundarlausan og illa slasaðan en hann náði heilsu á ný.
Í ritstjórnargrein í dagblaðinu Vísi eftir brunann, hinn 23.11.1955, var fjallað um þennan atburð með miklum eftirsjá:
Meðan Akureyri var enn svo lítill bær og ófullburða og framfarir hægfara, var Hótel Akureyri „staðarins stolt“, að nokkru leyti. Þar var glaumur og gleði, ys og þys. Þar hittust menn og meyjar og þar voru ráðstefnur haldnar um andleg jafnt sem veraldleg málefni. Allir þekktu Vigfús vert Sigfússon og hótelsystur. Enn bregður fyrir glampa í augum roskinna manna, er talið berst að Hótel Akureyri.
Óttinn við að hin glæstu timburhús seinni hluta 19. aldar og öndverðrar þeirrar 20. yrðu eldi að bráð hafði lengi heltekið íbúa helstu þéttbýlisstaða. Í lok mars 1903 kom söngfélagið Hekla í fyrsta sinn saman til söngæfingar í stóra salnum á Hótel Akureyri. Barst sterkur ómur af háværum röddum út á götu og var bæjarbúum svo brugðið að heyrðist hrópað „það er kviknað í Hótel Akureyri!“ Enda bæjarbúar vanari húsbrunum og viðbrögðum við þeim en kórsöng. Nokkrum dögum síðar, suður í höfuðstaðnum, heyrðust út um allan bæ sambærileg hróp og köll um stórbruna sem áttu hins vegar við rök að styðjast. Verður næst vikið að síðasta timburhúsinu í þessari lengju, Glasgow í Reykjavík.
Hótel Akureyri: Vigfús Sigfússon
https://timarit.is/page/3275298#page/n0/mode/2up
ljósmyndin er á Minjasafni Akureyrar, sbr. Saga Akureyrar, II bindi, bls 337.
