Hótel Hekla

Reykjavík, 1875-1961

Slagorðið: „Allt fæst í Thomsens-Magasíni“ þekkti hver Reykvíkingur upp úr aldamótunum 1900. Það var heldur ekki svo fjarri lagi en leit var af þeim hlut sem ekki fékkst keyptur í þessari glæsilegustu verslun landsins. Thomsen-verslun samanstóð af hvorki meira né minna en 20 deildum eða sérverslunum og voru starfsmenn í fullu starfi um 130 þegar mest lét. Sem dæmi um úrvalið má nefna að í matvörudeildinni fengust hvorki meira né minna en 27 tegundir af sultu eða sultutaui eins aldamótakynslóðin var líklegri til að segja. Var þetta því sannkallað stórveldi þegar hún er sett í samanburð við stærð samfélagsins.

Stofnandi Thomsen-verslunarinnar var Daninn Ditlev Thomsen (1805-57) sem flutti hingað frá Slésvík. Árið 1837 keypti hann lóðina sem seinna var kölluð Hafnarstræti 20 af Bjarna riddara Sívertsen. Lá hún að Hafnarstræti í norður en Lækjartorgi í suður. Rétt upp úr aldamótum 1800 hafði Bjarni byggt einlyft timburhús ætlað til geymslu norðan megin á lóðinni. Árið 1844 byggði Thomsen svo timburhús, múrað í bindingu, sunnar á lóðinni, nánar tiltekið í kálgarði sem þá lá upp að Lækjartorgi. Settist hann þar að ásamt fjölskyldu sinni. Árið 1875 var svo hús Bjarna rifið og þess í stað byggt tvílyft grindarhús, klætt borðum með brotnu þaki. Fjórtán árum seinna var það svo fellt saman við fyrrnefnt íbúðarhús Thomsens sem var þá stækkað um eina hæð til samræmis og þakið framlengt. Sneri húsið nú stafni að Lækjartorgi, fékk þar með endanlega mynd og var þá næst stærsta timburhús bæjarins. Gekk það iðulega undir heitinu Thomsens-hús á meðan verslunin var þar rekin.

Thomsens-hús var lengst af aðalhús verslunarinnar ásamt vistarverum eigenda. Eftir andlát Ditlevs tók Ágúst sonur hans við versluninni og stækkaði hana nokkuð. Mestum blóma náði hún síðan um og uppúr aldamótunum 1900 þegar sonur hans Ditlev Thomsen yngri tók við keflinu. Fór þá starfsemin fram á nokkrum stöðum í Hafnarstrætinu og svo fleiri húsum þar í kring. Í Thomsens-húsi voru skrifstofur verslunarinnar þar sem a.m.k. sex manns unnu við reikningsfærslur og var sömuleiðis ein stúlka í fullu starfi við að annast símsvörun en þá voru tvær línur sem lágu út í bæ og aðrar tíu yfir í aðrar deildir. Í húsinu var einnig kvenfata- og vefnaðarvörudeildin þar sem 14 saumakonur unnu, m.a. við kjólagerð, og svo var þar m.a.s. sérstakt rými fyrir hattaskreytingar. Í kjallaranum var vínbúð verslunarinnar og þar fengust jafnframt gosdrykkir sem voru þá nýstárleg vara. Sumarið 1904 flutti Ditlev yngri fyrstur manna bíl til Íslands.  

Fyrri heimsstyrjöldin varð Thomsen-versluninni að falli því þar voru einkum stunduð viðskipti við Þýskaland en nú lokaðist á öll sambönd þangað. Ekki bætti úr skák að Ditlev sjálfur hafði gegnt hlutverki aðalræðismanns Þjóðverja hér á landi í mörg ár. Árið 1916 seldi hann því allar eignir sínar hér á landi og flutti til Danmerkur. Lauk þar með tæplega 80 ára sögu Thomsen-verslunarinnar.

Guðmundur Eiríksson, umboðssali, keypti Thomsen-verslun en 1925 komst það í eigu skipamiðlarans Guðmundar Kr. Guðmundssonar frá Vegamótum. Rak hann þar ásamt konu sinni, Margréti, veitinga- og gistihús undir nafninu Hótel Hekla en nafnið átti eftir að loða við húsið síðan. Var þar mikið líf og fjör en í auglýsingu frá gistihúsinu sem birtist í Dagblaðinu árið 1925 var tilkynnt að Thomsenssalur í húsinu hefði verið „útbúinn sem 1. fl. veitingasalur og í hann lagt parquetgólf til danzleika“. Í auglýsingum hótelsins var líka lofað þægilegum og ódýrum rúmum, miðstöðvarkyndingu, ókeypis heitu baði fyrir gesti ásamt köldum og heitum mat. Var Hótel Hekla vinsæll áningarstaður ferðamanna á millistríðsárunum og meðal stærri gististaða bæjarins.

Bæjarstjórn Reykjavíkur keypti eignina árið 1943. Var húsið um tíma notað til að skjóta skjólshúsi yfir heimilislaust fólk en síðar voru þar innréttaðar skrifstofur á vegum bæjarins. Var þar m.a. framfærsluskrifstofa, fræðsluskrifstofa, skrifstofa umferðarnefndar og bækistöð SVR.

Árið 1961 var ákveðið að rífa Hótel Heklu. Í tilefni þess var grein um sögu hússins birt í Lesbók Morgunblaðsins og er eftirfarandi upphaf hennar lýsandi fyrir tíðarandann:

Höfuðborgin er sem óðast að kasta af sér gömlu flíkunum og klæðast öðrum nýjum, sem betur henta þessum tíma. Hún verður sem aðrir að tolla í tízkunni […] En harður er sá er á eftir rekur – hinni nýi tími er krefst nýs skipulags á öllum sviðum. Hér er ekki aðeins um það að ræða að fegra og prýða borgina, heldur gætir hér engu sýður hagsýni. Elzti hluti borgarinnar, Miðbærinn (Kvosin), var orðinn úreltur – óhentug hús á dýrum lóðum og ótrúlegir erfiðleikar að verða við kröfum sívaxandi umferðar og bílanotkunar.

Næstu árin var lóðin einungis notuð undir miðstöð strætisvagna en árið 1977 var hún sameinuð Hafnarstræti 22 og þar byggt þrílyft steinhús sem enn stendur.

Heimildir:

„70 ára afmæli Thomsens verslunar í Reykjavík“, Óðinn 3. árgangur, 1. tbl. Reykjavík 1907.

Á. Ö.: „Merkilegt hús á forum“, Lesbók Morgunblaðsins 35. árgangur, 20. tbl. Reykjavík 1960.

Helga Maureen Gylfadóttir og Guðný Gerður Gunnarsdóttir: Húsakönnun. Austurstræti-Pósthússtræti-Hafnarstræti-Lækjargata. Reykjavík 2006.

Karl Nikulásson: „Allt fæst í Thomsens Magasin“, Frjáls verzlun 2. árgangur, 10. tbl. Reykjavík 1940.

Páll Líndal: Reykjavík. Sögustaður við Sund, H-P, Reykjavík 1987.

„Thomsenssalur“, Dagblað 25. ágúst 1925.